Natura 2000 en ehs: twee vliegen in één klap

0

De Haaksbergse gemeenschap is met recht trots op zijn natuur: Haaksbergerveen, Buurserzand en Witteveen zijn juwelen met jaarlijks een half miljoen bezoekers. Maar dat de beherende instanties ze kenmerken als ‘TOP-gebieden’ is niet louter een compliment. Natuurgebieden met deze kwalificatie lijden namelijk zo zwaar onder verdroging, dat kostbare flora en fauna verloren dreigen te gaan. Er is niet veel tijd meer, maar er zijn nog kansen. Die moeten snel worden opgepakt volgens Henk Westendorp, coördinator van de groep Milieu en Ruimtelijke Ordening (MRO) van IVN Haaksbergen. ‘De plaatselijke politiek kan in deze tijd van krappe budgetten een boel geld helpen besparen als ze het goed en snel aanpakt.’

De Nederlandse overheid is zich bewust van de grote achterstand die er ten opzichte van de andere Europese landen op het gebied van natuurbeheer is opgelopen. Ze wil meer vaart maken met de realisatie van de zogenaamde Ecologische Hoofd Structuur, kortweg EHS. De EHS moet een netwerk worden
van ecologische verbindingen tussen de waardevolle natuurgebieden in ons land. En niet alleen dat; de afzonderlijke gebieden moeten ook zodanig worden begrensd en uitgebreid, dat ze levensvatbaar blijven voor de kostbare dieren- en plantenwereld. Hoogste prioriteit heeft de bestrijding van de verdroging. Het EHS gebied moet in Overijssel een oppervlakte van ongeveer 75000 ha gaan beslaan. Daarvan moet bijna de helft nog beschikbaar komen en worden ingericht als natuurreservaat. Een ander project, het Europese Natura-2000, moet zorg dragen voor de regelgeving die in Europees verband het beheer van kostbare natuur vastlegt.

Buurserzand, Witteveen en Haaksbergerveen hebben de eer, onderdeel van Natura-2000 te worden. En daarin moet met spoed heel veel werk worden verzet volgens natuurbeschermer Henk Westendorp. De provincies moeten samen met alle belanghebbende partijen de plannen opstellen. Dat gebeurt in werkgroepen, voor elk gebied één. De MRO ondersteunt de werkgroepen met zijn kennis op het gebied van natuurbeheer.

Gedeputeerde Staten van Overijssel heeft inmiddels beslist dat de EHS voor de Haaksbergse natuurgebieden versneld wordt aangelegd in 2010 en 2011. Een goede zaak, ook voor de recreant die zich in de toekomst via nieuwe wandel-, fiets- en ruiterpaden van het ene naar het andere natuurgebied kan verplaatsen.

Belangen

De vraag hoe de werkgroepen omgaan met strijdige belangen tussen bijvoorbeeld boeren en toerisme hoeven we nauwelijks te stellen. Westendorp: ‘Je haalt me de woorden uit de mond! We leven allemaal samen in dit land en moeten er niet alleen van de mooie natuur kunnen genieten. We moeten er ook kunnen werken en onze boterham verdienen. Of het nu gaat om landbouw of om toerisme, verkeer of industrie. De landbouw heeft zelfs een heel speciaal plekje, want wat is het Twentse landschap zonder boerderijen en koeien in de wei?’

Hij legt uit dat de werkgroepen zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van alle belangengroeperingen zoals gemeenten, waterschappen, provincie, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en LTO. ‘De raakvlakken tussen de Haaksbergse TOP-gebieden en de industrie en het grote verkeer zijn relatief klein. Het toerisme is inmiddels een economische factor van belang voor onze omgeving. Maar als gevolg van de gestage groei vormt het ook een toenemende belasting. Het wordt namelijk steeds drukker in Buurserzand en venen. Dat kan worden opgelost door meer ruimte, waardoor de belasting per hectare kleiner wordt.’

Erg te spreken is Westendorp over de samenwerking met de agrarische sector, die natuurlijk andere eisen stelt aan de omgeving dan de natuurbeschermers. ‘Landbouwgrond die drassig wordt als gevolg van een hoge grondwaterstand of kwelwerking is onwerkbaar voor een boer. Voor het herstel van de historische veengronden is juist een constante hoge waterstand nodig. Dit conflict is in de meeste gebieden waar natuur en landbouw elkaar afwisselen niet goed op te lossen. De enige serieuze optie is dan de versnippering tegen te gaan door uitruil van grond.’ En daar zitten de boeren natuurlijk niet op te wachten, vermoeden we. Ze moeten al zo vaak inleveren… ‘Maar niet voor natuurbehoud,’ protesteert Westendorp. ‘Wist je dat de onttrekking van landbouwgrond op jaarbasis bijna helemaal voor rekening van verkeer, industrie en woningbouw komt en maar drie procent voor natuurbehoud? Dat is toch belachelijk weinig in het drukst bevolkte landje ter wereld, dat zo zuinig moet zijn op zijn natuur!’

Ook al is het niet meer dan drie procent, je zult daar als boer maar deel van uitmaken. Daar word je waarschijnlijk niet blij van. ‘We hebben een prima relatie met de boeren in onze gemeente,’ vertelt Westendorp. ‘Die zijn heel coöperatief. Ze moeten natuurlijk wel op een eerlijke manier schadeloos worden gesteld. En als ze grond inleveren, moeten ze er gelijkwaardig terrein voor terug krijgen. Daar gaan wij voor.’

Economische crisis

We dreigen samen met ons veengebied heidekikker, kamsalamander, gentiaanblauwtje en gentiaan voor altijd te verliezen. Het is vijf voor twaalf volgens de natuurbeschermers en daarom zijn ze heel blij met het besluit tot de versnelde realisatie van de EHS. De EHS is bovendien nauw verbonden met de landelijke waterhuishouding die als gevolg van de klimaatverandering flink op de helling moet, willen we in de toekomst droge voeten houden. Het gaat ons dus allemaal aan; niet alleen de natuurbeschermers, aldus Westendorp.

Maar hoe staat het met Natura 2000 dat door Europa gefinancierd moet worden, terwijl de economie om ons heen in elkaar is gestort? We horen de laatste tijd berichten over tekortschietende budgetten. Er zijn wel grotere belangen op het gebied van de landinrichting, toch? ‘Je bedoelt industrie en woning- en wegenbouw? Westendorp zit op het randje van zijn stoel: ‘Dat is wat je voortdurend hoort. Maar waarvoor industriegebieden uitbreiden, terwijl daar grote leegstand heerst? Waarom woningbouw bij een op termijn krimpende bevolking? Ik pleit ervoor om juist van die situatie gebruik te maken en twee vliegen in één klap te slaan. Je zou bijvoorbeeld de bouwgrond op de Wissinkbrink of industrieterrein Vrevelinkshoek kunnen gebruiken voor de verplaatsing van een boerenbedrijf uit de natuurgebieden. Na uitruil kan er een gunstiger situatie voor meerdere bedrijven ontstaan. Gemeente en provincie zouden de kosten kunnen delen.’ Henk Westendorp ziet aanknopingspunten om veel geld te besparen door de combinatie van Natura 2000 en EHS: ‘Je kunt die twee projecten niet los van elkaar zien; de externe structuren moeten naadloos aansluiten op die van de natuurgebieden. Als de EHS in 2011 gerealiseerd is, is ook 90% van de Natura beheersmaatregelen uitgevoerd. IVN en Natuurmonumenten pleiten dan ook voor het combineren van beide, waardoor geldverslindende procedures voor twee afzonderlijke projecten kunnen worden beperkt.’ Nog eens twee vliegen in één klap dus…
‘Doe er nog maar eentje bij!’ roept Westendorp: ‘De toenemende werkloosheid. We moeten het werk laten uitvoeren door gespecialiseerde bedrijven die in bouw en weg- en waterbouw in deze tijd even niet uit de voeten kunnen. Dat betekent zinvolle instandhouding van hoogwaardige werkgelegenheid. Dit is al eerder gebeurd, bijvoorbeeld bij de afgraving van het Meujenboersven. Het kwelwater kreeg daar weer de natuurlijke loop terug met als resultaat de ontwikkeling van mooie nieuwe natuur; een win-win situatie.’

Neuzen

Maar wat hebben we aan goede ideeën als alle neuzen niet één kant op staan? Westendorp: ‘Ja, er moet snel consensus komen tussen alle betrokken partijen en er moeten slimme keuzes en combinaties worden gemaakt. Er moet nog eens goed worden gekeken naar wat Brussel in financieel opzicht kan betekenen. De provincie heeft al 350.000 euro uit de Essent-gelden klaarliggen voor de realisatie van een schaapskooi die heel goed gecombineerd zou kunnen worden met een
vrijkomend agrarisch bedrijf in het EHS gebied. En de Gemeente Haaksbergen wil daar nog een flink bedrag aan toevoegen. Er liggen verder ruime perspectieven voor biologische en natuurvriendelijke landbouw.
Een schone taak voor de groene partijen in de locale politiek, bijvoorbeeld de PvdA om het onderste uit de kan te halen. Ik stel voor, met spoed een panel op te richten met vertegenwoordigers van de betrokken partijen om alle stukjes van de legpuzzel op een zo gunstig mogelijke manier aan elkaar te leggen. IVN en Natuurmonumenten zouden hierin het voortouw kunnen nemen.’

Door B. Burghouts

Plaats uw commentaar